اقدام پژوهی یا پژوهش موردی از جمله پژوهش هایی است که اگر چه ابتدا در ارتش صورت گرفت ولی در حال حاضر در کشور ما در آموزش و پرورش توسط آموزگاران و دبیران ، صورت می گیرد.
در عین حال هنوز هم این پژوهش در دیگر کشورها در موسسات مالی و اداری به غیر از آموزش و پرورش نیز برای حل مشکلات مشخص و تعیین شده و حل آن ، کاربرد فراوانی دارد .
منطق پژوهشگر این نوع از پژوهش که به "پژوهش در عمل"نیز نامیده می شود؛به منطقی که به خرد و دانش غیر رسمی عامه ی مردم بستگی دارد، میان پژوهشگران ،شناخته شده است.
اساس این پژوهش بر سه اصل برنامه ریزی ، حقیقت یابی و اجرا است ولی مهم تر از این سه اصل یک مسأله مهم و جدی است که ارزش این هزینه ها را داشته باشد.
پژوهشگر اقدام پژوه وقتی با مشکلی روبرو می شود؛ بعد از ارزیابی از آن مشکل ، در ابتدایی ترین گام آن را شناسایی کرده و وارد مرحله شناخت از موضوع می شود.
در آموزش و پرورش فرهنگیانی که این پژوهش را در طول سال برای حل یک مشکلی انجام می دهند؛ ناگزیرند برای حل مشکل و تغییر به شرایط مطلوب و بهتر،مطالعات فراوانی از منابع مختلفی داشته باشند.
یعنی یک معلم اقدام پژوه ، علاوه بر تهیه مصاحبه ،گزارش و مشاهده علمی رفتار دانش آموزان و یا دانش آموزی که دارای مشکل می باشد ،باید مطالعات عمی در مورد موضوع مسئله مانند، مطالعات روانشناسی داشته باشد.
علاوه بر این یک پژوهشگر خوب می داند وجود افکار دیگران و مشورت با آنها به خصوص متخصصان و کارشناسان اهل فن ،پژوهش او را در مسیر درست تری قرار می دهد و مانع از منحرف شدن او از موضوع اصلی خواهد گردید.
متاسفانه علی رغم وجود مزایای علمی و تجربی این نوع پژوهش برای توانمند کردن فرهنگیان، و وجود پایه های علمی مناسبی که برای این نوع پژوهش در سطح علمی و دانشگاهی وجود دارد؛سال به سال این پژوهش مفید و سودمند در آموزش و پرورش به بوته فراموشی نزدیک تر می شود.
به صورت مشخص باید گفت میزان پژوهش های فرهنگیان از 5 سال گذشته تا کنون به تعداد همین سال ها یعنی 5 برابر کاهش داشته است چرا که به اعتقاد اکثر پژوهشگران اقدام پژوه ، آموزش و پرورش در ارزش گذاشتن به کار این دسته از فرهنگیان فرهیخته توجهی نکرده و ارزش کار آنها را به عنوان یکی متولیان اصلی اقدام پژوهی را حفظ نمی کند.
این در حالی است که در کشورهایی نظیر آلمان و انگلیس اعتباراتی که برای اقدام پژوهی معلم ها در مدارس در نظر گرفته می شود با اعتبارات پژوهش های دیگر برابری می کند .
همچنین اساس برخی از مدارس بر معلمانی گذاشته می شود که اقدام پژوهی را تحت نظر اساتید مستقر در مدارس اجرا می کنند.
در ایران نیز می شود این رویکرد را دنبال کرد و از ابتدا دانش آموز را در محیط های غنی و مملو از طرح ها و ایده های روز قرار داد.
می توان این مدرسه را ابتدا در شهرهای بزرگ مانند مراکز استان ها تحت عنوان مدرسه پژوهشی – آموزشی ایجاد کرد که اعتبارش را از قسمتی از اعتبارات پژوهشی و همچنین مشارکت مردمی تامین کند.
بر اساس این پیشنهاد در این مدرسه دبیران و معلم ها کسانی هستند که حداقل یک طرح اقدام پژوهی اجرا کرده اند و در سال آموزشی باید یک طرح اقدام پژوهی را زیر نظر اساتید اجرا کنند و مطابق معیارهای تخصصی – آموزشی و پژوهشی تحت نظر هیاتی مرکب از آموزش و پرورش ، و والدین تعیین می گردند.
در این مدرسه یک استاد پژوهشی وجود دارد که اقدام پژوهی دبیران را تحت نظر دارد همچنین یکی از اساتید روانشناسی بر کار مشاوره ها و مسائل تربیتی مدرسه تسلط کامل دارد و دانش آموزان در این مدرسه دارای انجمن های مختلف هنری و فرهنگی و امداد هستند که در ساعات غیر درسی در آن به صورت داوطلبانه فعالیت می کنند.
در تمام طول سال این انجمن ها داری فعالیت هستند و با تعطیلی مدارس کار این انجمن ها برای پر کردن اوقات فراغت دانش آموزان فعال تر می شوند.
بی شک می توان در سایه پژوهش که سعی دارد از کهنه شدن دانسته های ما جلوگیری کند؛ ایران را و مدارس آن را می توان متحول و شکوفا کرد.
