خانواده و مدرسه در كنار یکدیگر می توانند نقش بسيار مهمي در شكوفايي خلاقيتهاي كودكان داشته باشند.
سن ورود به مدرسه سني بسيار بحراني و حساس در ارتباط با خلاقيتهاي ذهني است . عواملي همچون تكاليف زياد، تأكيد بر محفوظات، اجراي برنامههاي هماهنگ و انتظار رفتارهاي يكسان از دانشآموزان، عدم توجه به تفاوتهاي فردي، اعمال انضباط و مقررات شديد، تشويق به كسب نمرات بالا و ايجاد جو قوي، رقابتهاي فردي براي ممتاز شدن و عدم شناخت يا بيتوجهي به ويژگيهاي كودكان خلاق سبب ميشود كه قدرت تخيل و خلاقيت آنها به تدريج كاهش يابد.[1]
عواملي كه مانع خلاقيت ميشوند :
«گيلفورد» در اين باره ويژگيهاي زير را نام برده است كه عبارتند از: سلطهگري، منفيبافي، مقاومت، ترس، عيبجويي، انتقاد از ديگران، سازشكاري، تسليم در برابر قدرت كمرويي. از موانع ديگر كه بر سر راه خلاقيت دانشآموزان قرار دارند، عبارتند از:
1- عدم اعتماد به نفس
2- تمايل به همرنگي
3- عكسالعمل منفي
4- حذف خيالبافي
5ـ پيشداوريها
6ـ ترس از انحراف وسعي در همنوايي با اجتماع
7ـ ارزشها و هنجاريهاي فرهنگي .
راههاي ايجاد و پرورش خلاقيت :
علماي تعليم و تربيت، روشهاي متعددي براي آموزش خلاقيت پيشنهاد ميكنند كه اغلب مشابه به يكديگر است كه به برخي از آنها اشاره ميكنيم :
1ـ احترام به عقايد عادي و غير عادي كودكان .
2ـ طرح پرسشهاي برانگيزنده و محرك .
3ـ تشخيص و تميز استعدادهاي كودكان
4ـ دادن آزادي عمل به كودكان (شكوفايي خلاقيت كودكان، ترزا آمابلي، ص 114)
5ـ احترام به كودكان و ايمان داشتن به توانايي آنها. (تورنس، اسميت، درو )
6ـ تشويق زياد والدين در انجام كارهاي خلاق .
7ـ حاكم بودن ارزشها نه قوانين .
8ـ داشتن تصاوير ذهني مثبت از آينده كودكان خود .
9ـ احترام به تخيلات كودك
10ـ مشاهده اشياء از نزديك و دستكاري آنها .
11ـ تكميل كردن اشياء و امور ناقص، جملات ناتمام، داستانهاي ناقص، نقاشيها و تصاوير نيمه تمام و مبهم .
12ـ تدارك فرصتهاي مناسب يادگيري .
13ـ هدايت كودك به سوالات تازه .
14ـ واداشتن به كنجكاوي و كنكاشهاي ذهني .
«تورنس» اصولي براي توسعه تفكر خلاق از طريق مدرسه ارائه ميدهد :
1ـ حساس كردن دانشآموزان به محركهاي محيطي
2ـ تشويق به دستكاري اشياء
3ـ تشويق عقايد نو
4ـ ايجاد جوي خلاق در كلاس
5ـ آشنا كردن كودكان با فرايند خلاقيت
6ـ ارزشيابي و تشويق يادگيري خود انگيز
7ـ ايجاد فرصت براي تفكر خلاق
8ـ گسترش انتقاد سازنده
9ـ روحيه حادثه جو داشتن
10ـ كسب شناخت در رشتههاي گوناگون
11ـ ارزشمند داشتن تفكر خلاق
منبع: خلاقيت و راههاي پرورش آن در دانشآموزان/ أيته محمد نژاد
